معضلات پيامک بازي در ميان دانش آموزان

[Admin]

در کنار فرزندان مان باشيم

مريم تاجيک

وقتي بهش نگاه مي کنم غرق نوشتنه. اصلاً حواسش نيست دور و برش چه خبره. کي سلام مي کنه، کي خداحافظي. هر چي ميگم حالا وقت اين کارا نيست، اومديم مهموني؛ گوشش بدهکار نيست. بعضي ها با گوشه کنايه بهم ميگن؛ «آرمان جون خوب سرش شلوغه،» و من به جز اينکه دست و پا شکسته بگم «خوب نوجوونه ديگه،» چيزي ندارم که بگم. هميشه دل تو دلم نيست که داره با چه کسي حرف رد و بدل مي کنه، از طرف ديگه مي ترسم حرف بزنم بدتر بشه. تقصير خودم بود که پادرميوني کردم باباش براش تلفن همراه بخره. واقعيت اين است که در جامعه کنوني اين مشکل بيشتر والديني است که فرزنداني در سنين پرمخاطره نوجواني دارند و به گفته خودشان از اينکه هر روز ميزان کنترل آنها بر فرزندان شان کمتر مي شود احساس نگراني و خطر مي کنند. بعضي از والدين رشد سريع ابزار ارتباطي و جذابيت بيش از حد آن را براي نوجوانان، عامل مشکلات ميان دو نسل مي دانند که استفاده از «اس ام اس»، «پيامک» يا «پيام کوتاه» که از محبوبيت خاصي در ميان نوجوانان و جوانان برخوردار است، يکي از آنها است.

اس ام اس اولين بار در سال 1990 در اروپا متولد شد و در سال 1998 با تکميل فناوري هاي جانبي، به بلوغ و محبوبيت عمومي رسيد. تاسيسات فني اس ام اس در ايران، اواخر سال 1381 (اوايل سال 2003 ميلادي) در شرکت مخابرات راه اندازي شد و از آن پس با شتابي فزاينده به خصوص در ميان نوجوانان و جوانان رشد و گسترش پيدا کرد.

بنابر گزارش منتشر شده اکونوميست سالانه 600 ميليون دستگاه تلفن همراه در دنيا به فروش مي رسد، که در اين ميان بيشترين خريداران آن جوانان و نوجوانان هستند.

اين در حالي است که دسترسي طيف وسيعي از جامعه به تلفن همراه و پايين آمدن سن مشترکين اين وسيله ارتباطي و رواج استفاده بي قاعده از پيامک توسط دانش آموزان به معضلي جدي نه تنها در محيط هاي آموزشي و براي مسوولان آن بلکه در محيط خانه و براي والدين مبدل شده است.

از سوي ديگر، اين تنها معضل پيش رو نيست بلکه پزشکان نيز درباره نزديکي به تلفن همراه و فرستادن پيامک به طور دائم توسط کودکان و نوجوانان هشدار مي دهند. اين گروه (کودکان و نوجوانان) به دليل اينکه در سنين رشد هستند نه تنها به امواج راديويي که از طريق تلفن همراه در محيط پخش مي شود واکنش بيشتري نشان مي دهند بلکه در خطر اثرات عادت به فرستادن «پيامک» نيز قرار دارند که از آن مي توان به عنوان يک «اعتياد ارتباطي» نام برد.

يک تحقيق در استراليا نشان مي دهد افراد در نتيجه استفاده مداوم از تلفن همراه و ارسال پيام دچار اضطراب و افسردگي مي شوند. براساس اين گزارش کاربران اگر مجبور به خاموش کردن تلفن همراه خود شوند دچار عوارض متعددي از جمله اضطراب شده و در نتيجه پاسخ ندادن به پيام هايشان، خودباوري شان کاهش مي يابد؛ که اين مساله در نوجوانان از شدت بيشتري برخوردار است.

همچنين، بنابر نظر کارشناسان اجتماعي ضررهاي اخلاقي و جسمي تلفن همراه براي کودکان و نوجوانان غيرقابل انکار است و بسياري از فيلم هاي غيراخلاقي و پيام هاي نامناسب از طريق تلفن همراه در بين کودکان و نوجوانان پخش مي شود که اين نيز يکي ديگر از مشکلاتي است که والدين با آن روبه رو هستند.

هر چند در زندگي مدرن امروزي تکنولوژي امکانات فراواني را براي لذت بردن افراد فراهم کرده است، اما در عين حال بسيار استرس زا نيز بوده است.

شايد براي شما هم جاي سوال است که چرا «اس ام اس» يا «پيامک» اينقدر در ميان نوجوانان محبوبيت دارد.

ساسان 13ساله مي گويد؛ «من از فرستادن و دريافت پيامک لذت مي برم.» او بر اين موضوع تاکيد مي کند که «پدر و مادرم هر دو کارمند هستند. خواهر و برادرم هم از من بزرگ ترند و مشغول کار و درس خودشانند. نه هم حرف هستيم، نه همسن. بنابراين من بعد از مدرسه تنها هستم. خب اين بهترين سرگرمي است که مرا از تنهايي درمي آورد.»

محمدرضا 15 ساله نصف شب ها هم مشغول است، گويي براي يک سايت خبري يا يک سازمان اطلاعاتي کار مي کند،

او مي گويد؛ «خب، بچه ها پيامک ميدن. نميشه جواب نداد.»

مي گويم؛ «به نظرت اين کار منطقي است؟»

مي گويد؛ «تو اس ام اس بازي (پيامک بازي) نبايد از طرف کم بياري، کم بياري بين بچه ها جايي نداري.»

پريناز 14ساله داشتن تلفن همراه را يکي از نشانه هاي بزرگ شدن مي داند. او احساس مي کند، اينجوري هم تيپش به روز است هم با هر کسي که دوست باشد، بدون مزاحمت و با امنيت مي تواند حرف بزند.

از او مي پرسم؛ «اصلاً مي داني اين سيستم (فرستادن پيام کوتاه) را براي چي درست کردند؟»

مي گويد؛ «براي فرستادن پيام هاي مهم.»

مي گويم؛ «خب اينکه تو مي گويي با اون حرفايي که گفتي خيلي فرق دارد.»

مي گويد؛ «مي دونم. ولي خب همه اين کارو مي کنن،»

اين همه شيفتگي واقعاً جالب است. دليل اين همه علاقه دانش آموزان اعم از دختر و پسر را در چه و کجا بايد جست وجو کرد؟ سرگرمي، ايجاد احساس امنيت و آزاد بودن در محيط ارتباطي، يک «عادت ارتباطي» نادرست که سلب آرامش مي کند، يا مد؟

دکتر نسرين اميري متخصص بيماري هاي اعصاب و روان و فوق تخصص روانپزشکي کودکان و نوجوانان، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي و عضو آکادمي روانپزشکي کودک و نوجوان امريکا در اين رابطه معتقد است؛ «تکنولوژي معضل امروزه است. برخي از مردم آن را تکذيب مي کنند و برخي ديگر تاييد. در مورد بچه ها هم همين طور است. مهم بچه ها هستند. مثلاً زماني که کود شيميايي آمد بعضي مخالف بودند و مي گفتند بايد همه چيز طبيعي باشد. حال آنکه اگر اينچنين بود با رشد جمعيت دنيا دچار فقر غذايي مي شد. تکنولوژي در زمينه هاي ديگر نيز همين است. ما يک زماني مي توانستيم فرزندان مان را از اطلاعات بيروني محدود کنيم مثلاً ببينيم با چه کساني رفت و آمد مي کنند. اما اکنون وقتي اينترنت در خانه ها است و فرزند ما مي تواند به راحتي با افرادي که از نظر ما متناسب نيستند در دورترين نقطه از دنيا چت کند، واقعيت اين است که ما نمي توانيم کاري بکنيم،»

وي در پاسخ به سوالي درباره نگراني والدين و چگونگي کنترل فرزندان شان در برابر رشد ابزار ارتباطي مي گويد؛ «حقيقت اين است که ما زندانبان بچه هايمان نيستيم. ما از نظر تربيتي به آنها کمک مي کنيم. ما نبايد از تکنولوژي وحشت کنيم زيرا تکنولوژي چيزهاي خوبي هم به دنبال دارد. ما بايد بدانيم بچه هاي اين زمان خيلي توانمندتر از بچه هاي دوره قديم هستند. بنابراين وقتي بچه ها مي خواهند از وسايلي استفاده کنند بايد بدانند که مثل استفاده از چيزهاي ديگر اصولي دارد. مثلاً اتومبيل هست. اصول راهنمايي و رانندگي نيز وجود دارد. پس از اتومبيل با استفاده از اصول راهنمايي و رانندگي استفاده مي کنند. وقتي موبايل هست و مي شود پيام کوتاه هم فرستاد، يک اصولي هم براي اين کار وجود دارد. مهم اين است که بدانيم اين اصول چگونه بايد به بچه ها ارائه شود.»

دکتر اميري در ادامه سخنانش درباره چگونگي ارائه اين اصول به فرزندان مي گويد؛ «واقعيت اين است که بچه ها معمولاً اصول را به درستي مي دانند اما تحت فشارهاي اجتماعي بين همسالان خود قرار مي گيرند و همين باعث مي شود اصول را در استفاده از مثلاً فرستادن پيام کوتاه رعايت نکنند. بچه ها مي دانند که دائماً فرستادن يک جوک براي اين و آن کار درستي نيست اما تحت فشارهايي که گفتيم ممکن است روزي 20 بار هم اين کار را انجام دهند. در اين وضعيت، نگراني نمي تواند کمکي به ما يا فرزند ما بکند مهم اين است که به فرزندان مان بياموزيم چطور در برابر فشارهاي همتاهايشان مقاومت کنند. چون بچه ها مي دانند و وقتي مي گويند «مامان، چقدر پول براي يک مشت پيامک الکي داديم» مويد همين امر است. اما مساله اين است که چون دوستان آنها اين کار را انجام مي دهند آنها نيز تحت فشار دوستان و همتاهاي خود قرار مي گيرند و از آن ترس دارند که با ملامت هايي چون «برو بابا، خيلي بچه مثبتي» مواجه شوند. بنابراين بايد در اين موارد با بچه ها کار شود.»

وي به وجود آمدن يک اعتماد به نفس بنيادي را بهترين عامل براي عدم وابستگي نوجوان به بيرون از محيط خانه مي داند و مي گويد؛ «در اين صورت است که نوجوان مي تواند در برابر ملامت ها و فشارهاي همتاهايش مقتدرانه مقاومت کند.» دکتر نسرين اميري خانواده و بعد جامعه را جايگاه شکل گرفتن يک اعتماد به نفس بنيادي مي داند. وي حقوق کودک را يکي از مهم ترين اصول شکل دادن اعتماد به نفس در جامعه مي داند و مي گويد؛ «اين همه اصرار و صحبت درباره اجراي کامل و صحيح حقوق کودک به خاطر همين امر است که متاسفانه عملاً خيلي از موارد آن را اجرا نمي کنيم.»

استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي به والدين نگران توصيه مي کند؛ «بايد با تکنولوژي دوست بود چرا که نمي شود با آن جنگيد بلکه بايد استفاده صحيح از آن را آموزش داد. اصلاً چرا ما بايد نگران اطلاعات زياد فرزندانمان باشيم؟ ما نبايد نگران باشيم، مگر اينکه احساس کنيم خود، کنترل مان را از دست داده ايم. چه اشکالي دارد گهگاهي فرزندانمان بعضي چيزها را در زندگي مان کنترل کنند. هر چند اين ايده هنوز در جامعه ما پذيرفته نيست. مثلاً چه اشکالي دارد چنانچه فرزند ما اطلاعات و توانايي اش در کار با کامپيوتر بيشتر از ما است، مديريت کامپيوتر خانه در دست او باشد اما ما هم در کنار او باشيم. چنان که در ورزش، مطالعه و... ضوابط اجتماعي خاص داشته باشيم، پس به جاي نگراني در کنارشان باشيم.»

دکتر «محمود اکرامي» در کتاب «مردم شناسي ارتباطات خودماني» طبق آماري پژوهشي آورده است؛ «بيشتر کاربران سرويس پيام کوتاه را قشر جوان جامعه تشکيل مي دهد که مهم ترين انگيزه آنان، نياز به خنديدن، شاد بودن و شاد کردن است.»

همه مي دانيم هر تکنولوژي هم مي تواند پيامدهاي مخرب داشته باشد و هم در صورت مديريت درست مي تواند مفيد باشد. بنابراين مي توان گفت استفاده از پيامک داراي اثرات فردي مثبت و منفي از جمله ايجاد احساس آزادي بيشتر در بيان افکار و عقايد، تقويت حس کنشگر فعال اجتماعي بودن و ايجاد حس بي پروايي در بعضي از رفتارها است. از سوي ديگر «پيامک »هايي که به واسطه ضعف هاي بارز دستوري و واژگاني يا به کارگيري اصطلاحات غيرمتعارف و نظاير آن مي توانند به تحريف يا تخريب زبان بينجامند، فراوانند.

از ديگر ويژگي هاي پيامک که طرفداران زيادي دارد سرعت عمل، دسترسي دائم، فراگيري مخاطبان مختلف در گروه ها و اقشار مختلف و خصوصي بودن و فردي بودن آن است.

بنابراين همه اينها مي تواند براي يک نوجوان دانش آموز که در سن بحراني به سر مي برد و به دنبال فضاهاي جديد، آدم هاي جديد، تجربه هاي جديد و... مي گردد و مهم تر آنکه از ريسک پذيري بيشتري برخوردار است هم مفيد باشد و هم خطرساز. جالب اين است که دختران به طور ميانگين روزانه 3/3 پيامک بيشتر از پسران پيامک ارسال مي کنند.

از سوي ديگر، فرستادن مداوم پيامک باعث ايجاد اضطراب در بچه ها مي شود. دکتر اميري در اين رابطه مي گويد؛ فرستادن پيامک مداوم در نوجوانان آنها را دچار حالت «گوش به زنگي» مي کند و بچه دائماً در حالت انتظار به سر مي برد که پيامي دريافت کند. قرار گرفتن در چنين حالتي آرامش بچه را از بين مي برد و اضطراب و ناآرامي در او ايجاد مي کند.

حقيقت آن است که با گسترش استفاده از سرويس پيام کوتاه اکنون فرهنگ نوشتاري جديد نيز تا حد زيادي به جاي فرهنگ شفاهي نشسته است. اين در حالي است که نيمي از مشترکين سرويس پيام کوتاه نوجوانان هستند که مضمون اغلب پيام هاي آنان چيزي جز لطيفه يا جوک هاي غيرارزشي نيست.

يکي از نگراني هاي بزرگ والدين فاصله گرفتن فرزندان و منزوي شدن آنان از جمع خانواده است. سهيلا م 41 ساله مادر چهار فرزند است. او مي گويد؛ «با پسر 12 ساله ام مشکل دارم. کمتر از اتاقش بيرون مي آيد. بيشتر با کامپيوتر کار مي کند يا در حال دادن و گرفتن پيام است. زياد با من حرف نمي زند. گاهي پرخاشگري مي کند. حتي بعضي شب ها هم نمي خوابد و دائماً برايش پيامک مي آيد. برادر بزرگش سيم کارتش را گرفت اما او از اين سيم کارت هاي اعتباري خريد و به کارش ادامه داد.»

در مقابل امير ش 48 ساله مي گويد؛ «من براي دخترم تلفن همراه خريده ام تا بتوانم در مواقع ضروري با او تماس بگيرم. دنيا در حال پيشرفت است. نمي شود بچه ها را محدود کرد. من خودم دوست دارم فرزندم به روز باشد.»

او درباره کنترل دخترش مي گويد؛ «کنترل نمي خواهد، بايد برود در جامعه. تجربه کند تا آموخته شود.»

از سوي ديگر پدري تربيت زمان گذشته را با حال قياس مي کند. او با ناراحتي از اينکه نمي شود بچه هاي امروز را کنترل کرد و اينکه زندگي پسر و دخترش در گوشي تلفن همراه شان خلاصه شده است، سخن مي گويد.

اولياي مدارس نيز با معضلاتي ديگر مواجهند. دانش آموزان با آوردن تلفن همراه و فرستادن جوک و پيام هاي دور از ادب و نزاکت حرمت مدرسه را مي ***ند. آنها با فرستادن پيامک سرکلاس آرامش آن را بر هم مي زنند و هنگام تدريس معلم، درس را به خوبي فرا نمي گيرند. اينها تنها بخشي از مشکلات «پيامک بازي» دانش آموزان است که سيستم آموزشي با آن درگير است.

محمد عاملي جامعه شناس و پژوهشگر با نگاهي جامعه شناسانه درباره نگراني والدين از «پيامک بازي» فرزندان چنين مي گويد؛ «واقعيت اين است که پيشرفت ارتباطات باعث جلو افتادن رشد شعور کودکان و نوجوانان در سنين پايين شده است که استفاده از «پيامک» را نيز شامل مي شود. بنابراين با هوشمند شدن بچه ها، اقتدار والدين بر فرزندان کم مي شود زيرا تسلط فرزندان بر وسايل ارتباط جمعي بيشتر از والدين مي شود لذا طبيعي است که قدرت اعمال نفوذ و کنترل بر فرزندان کم شده و ايجاد نگراني در ميان خانواده ها مي کند. حقيقت اين است که ما از اينکه فرزندانمان را به خود محول کنيم، مي ترسيم.»

وي يکي از منفي ترين پيامدهاي استفاده از «پيامک» را در ميان دانش آموزان مدارس برداشته شدن حريم خانواده و دوستان مي داند.

محمد عاملي معتقد است؛ در گذشته در ميان خانواده ها يا گروه دوستان و آشنايان هر حرف يا سخني گفته نمي شد. اما اکنون متاسفانه در روز ميليون ها پيام کوتاه با مضمون هايي خالي از نزاکت و ادب ميان کودکان، نوجوانان و حتي بزرگسالان در محيط هاي کار، مدرسه يا خانه رد و بدل مي شود و جالب اينجاست که اين ناهنجاري عادي نيز جلوه مي کند.

وي به عنوان يک جامعه شناس به خانواده هاي نگران و اولياي مدارس توصيه مي کند بايد بپذيريم همه ما شهروند اجباري اين جامعه گفتاري «پيامک» هستيم. بنابراين نگراني و اضطراب مشکلي را حل نخواهد کرد، بلکه به معضلات عديده ديگري نيز دامن خواهد زد.

ما بايد بدانيم نياز به والدين براي کودکان و نوجوانان يک نياز اساسي و پايه است و نياز به وسايل ارتباطي اعم از کامپيوتر، تلفن همراه و... يک نياز فرعي است. سعي کنيم در برخورد با فرزندانمان چيزهاي ساده را از آنها پنهان نکنيم چرا که آنها در آينده چيزهاي پيچيده تري را از ما پنهان خواهند کرد.

بنابراين به جاي آنکه به دنبال راه هايي براي اعمال نفوذ بر بچه ها باشيم سعي کنيم تعامل مان را با آنها زياد کنيم و در اين تعامل صادق باشيم چرا که بي اعتمادي خانه هاي تاريکي را به وجود مي آورد.

وي در ادامه سخنانش مي گويد؛ «ما بايد بدانيم هميشه يا روبه روي معضلات قرار داريم يا در بطن آن لذا مشکلات را يا بايد حل يا مديريت کرد. معضل فرزندان نوجوان مان در ارتباط با تلفن همراه و استفاده مداوم از پيامک يا ديگر وسايل ارتباطي نياز به مديريت دارد چون در جامعه پذيري امروزي، ارتباطات نقشي ضروري دارد و تزييني نيست.بنابراين با اعتمادسازي و مديريت کردن صحيح که بخشي از آن به بالا رفتن سطح معلومات و آگاهي والدين نسبت به ابزار ارتباطي مربوط است، مي توان بر نگراني غلبه کرد.»