نگاهي به ناراحتي هاي ناشي از كار با رايانه ؛ بيماري هاي ديجيتال!

[shahpoor]

امروزه كاربرد رايانه درزندگي بشربسيار زياد است و تعداد زيادي از افراد ساعتهاي متمادي با اين وسيله الكترونيكي كار مي كنند به همين دليل شناخت عوامل موثر در محيط كار با رايانه اهميت زيادي دارد.




وجود شرايط نامناسب در محيط كاري، بي توجهي به موارد ايمني هنگام كار با رايانه و استفاده بيش از حد از اين ابزار ممكن است در بلند مدت سبب بروز بيماريها و ناهنجاريها شود.
بحث مهمي كه در اين زمينه مطرح است، دانش ارگونومي رايانه ميباشد كه شامل مطالعه و بررسي عوامل انساني در ارتباط با رايانه و شيوه هاي تطبيق ابزارها و وسايل كار با بدن فرد است تا از بروز اثرات ناهنجار جلوگيري شود.
درچند سال اخير توليدكنندگان تجهيزات رايانه مانند صفحه كليد، ماوس، ميز و صندلي و ساير وسايل رايانه سعي مي كنند محصولات را مطابق با اصول ارگونومي طراحي و توليد كنند زيرا رعايت اصول ارگونومي سبب كاهش ضايعات چشم، سردرد و كمر درد كاربران رايانه مي شود.
ويژگيهاي يك محيط كاري مناسب براي كاربران رايانه عبارتند از: وجود سيستم تهويه مطبوع، نور كافي و مناسب، استفاده از ميز مخصوص كه داراي عرض و ارتفاع استاندارد باشد، استفاده از صندلي مخصوص رايانه كه ارتفاع آن طوري تنظيم شود كه ستون فقرات كاربر را آزار ندهد، استفاده از زيرپايي براي جلوگيري از بي حسي پا و كف پوش اتاق از جنس چوب يا پلاستيك باشد تا الكتريسيته ساكن توليد نكند.
با وجود رعايت نكات فوق، باز امكان بروز بيماريهاي خاص براي كاربر رايانه وجود دارد كه به برخي از آنها اشاره مي شود.





بيماريهاي چشم
استفاده نادرست و بيش از حد از رايانه براي اجزاي مختلف بدن مضراتي به همراه دارد كه چشم يكي از اين اجزاي آسيب پذير است.
درد، سرخي و سوزش چشم و آبريزش آن، دوبيني، احساس تاري ديد كه به كاهش قدرت بينايي، خستگي و درد چشم و سردرد منجر مي شود از جمله اين عوارض است.
چشمهاي انسان عادت دارند تا بسيار راحت روي اشياي دور و نزديك متمركز شوند به همين دليل احتمال خستگي ماهيچه چشمي كه روي كاغذ و صفحه مانيتور متمركز شده وجود دارد.همچنين ماهيچه هاي ديگر چشم، از تغييرات نور يا درخشندگي يا از تغيير مسير ديد بين صفحه نمايشگر و نوشته هاي در حال تايپ خسته مي شوند و به دليل جا به جايي زياد كلمات، چشم قدرت تطابق خود را به مرور از دست ميدهد.افرادي كه داراي اختلالات انكساري اصلاح نشده هستند، بيشتر در معرض خطرند.
همچنين محيط كار نبايد خيلي پر نور يا تاريك باشد تا به چشم كاربر فشار وارد نكند.
پزشكان توصيه مي كنند براي جلوگيري از ابتلا به بيماريهاي چشمي پس از هر10 دقيقه استفاده از رايانه، پلكهاي خود را به هم زنيد و مدتي به يك نقطه ديگر خيره شويد تا خستگي چشم از بين برود هرچند در اين زمينه سفارش شده است كه از مانيتورهاي جديد به خاطر ساختار بهتر و اشعه كمتر استفاده شود.

عوارض مفصلي و عضلاني
يكي ديگر از شايع ترين عوارض كار با رايانه، دردهاي عضلاني و درد مچ دست و بازوها است، زيرا درد گردن و كمر در طولاني مدت و خميدگي پشت از عوارض كار زياد و طولاني با رايانه است.
به طور معمول، كاربران رايانه، ساعدها، دستها، بازوان، پشت و گردن خود را در يك حالت ثابت قرار مي دهند و اين عمل سبب وارد شدن فشار زياد در زمان طولاني روي ماهيچه ها و تاندونهاي فرد مي شود و در نهايت مي تواند به مشكلات عضلاني و مفصلي منجر شود.
در اين ارتباط، عوامل ارگونوميكي مانند بار كاري، حركات تكراري، طرز نشستن، زاويه ديد، وضعيت ميز و صندلي، ارتفاع صفحه كليد و مانيتور، وضعيت نوري، سرعت تايپ و نداشتن آرامش رواني مي تواند از مشكلات جدي به شمار آيد همچنين استفاده اشتباه و دائم از ماوس هنگام كار با رايانه مي تواند به دست كاربران صدمه وارد كند به طوري كه درد، ناتواني و لرزش و بي حسي ساعد و دست نخستين نشانه هاي فشار بيش از حد به تاندونها و عصبها به دنبال حركتهاي نادرست هنگام كار با ماوس رايانه است.
به گفته كارشناسان هنگام آغاز عوارض و ناراحتيهاي دست اين امكان وجود دارد كه در مغز، ارتباطي بين دردها و كار با ماوس و كليك كردن با آن ايجاد شود و به دنبال آن تنها با كليك كردن با ماوس، دردها آغاز خواهد شد و آسيبهاي آن مي تواند تا ساعد و بازو نيز ادامه پيدا كند.
شايع ترين اختلالي كه ممكن است در ارتباط با مچ دست پيش آيد، سندرم كانال كارت است به طوري كه عصب دست در زير كانال كارت گير مي افتد و باعث خواب رفتگي، بي حسي و احساس درد در انگشتان دست مي شود.
متخصصان تاكيد مي كنند با استفاده از روشهاي كاري آرگونوميك مي توان با بروز اين عارضه مقابله كرد به عنوان مثال بسياري از برنامه هاي عملكردي ماوس را مي توان به كمك صفحه كليد انجام داد، برنامه دابل كليك ماوس را مي توان به حلقه گردان وسط ماوس منتقل كرد و بهتر است اندازه ماوس متناسب با اندازه دست كاربر انتخاب شود.
متخصصان سفارش مي كنند در صورت بروز درد دست، كاربران به متخصص اعصاب مراجعه كنند.

مشكلات دوران بارداري و زايمان
برخي پژوهشگران بر اين باورند كه زايمانها و بارداريهاي غيرعادي و تولد نارس و ناقص به استفاده از صفحه نمايش رايانه و وجود تشعشعات آن مربوط است.
برخي تحقيقات نشان دهنده اين مطلب است كه سقط جنين در زماني كه مادر در معرض ميدانهاي مغناطيسي حاصل از رايانه با قدرت بيش از 9/0ميكروتسلا قرار دارد، شايع تر است بنابراين هنگام خريد يا استفاده از رايانه بايد دقت كنيد كه رايانه شدت ميدان مغناطيسي زيادي نداشته باشد.
پزشكان توصيه مي كنند زنان باردار روزانه بيشتر از هشت ساعت در معرض امواج الكترومغناطيس كه در رايانه، تلفن همراه، دستگاههاي مايكروويو و به ميزان بسيار كم در تلويزيون وجود دارد، قرار نگيرند.
هرچند برخي تحقيقات نيز نشان داده است امواجي كه در رايانه وجود دارد مي تواند بر كيفيت اسپرم مردان نيز تاثير بگذارد و باعث عقيم شدن آنها شود.

مشكلات پوستي
ولتاژ زياد لامپ تصوير در انواع نمايشگرهاي قديمي موجب توليد ميدان الكترواستاتيك و بارهاي الكتريكي مثبت در سطح خارجي صفحه نمايش مي شود.
در ميدان بين بارهاي مثبت و صورت كاربر، گرد و خاك و ذرات در تمامي جهات حركت مي كنند و جريان بارهاي مثبت حاصل در اين ميدان ممكن است در افرادي كه حساسيت پوستي دارند، موجب خشك شدن پوست دست و صورت، ترك خوردن آن و ايجاد آكنه شود.
همچنين بررسيها نشان داده اند افرادي كه دچار حساسيتهاي پوستي هستند و هنگام كار بيشتر تحت فشارهاي فكري و عصبي قرار مي گيرند، فشارها و استرسها موجب تغييرات هورموني مانند تيروكسين و پرولاكتين و همچنين ضايعات پوستي در آنها مي شود.
به همين علت كارشناسان توصيه مي كنند بهتر است تهويه و رطوبت محيط كار مناسب و كافي باشد.

استرس و مشكلات عصبي و رواني
به گفته كارشناسان، حجم كار زياد و دوري از همكاران در محيط كار مي تواند به بروز مشكلات رواني منجر شود.
البته كار با رايانه افسردگيزا به شمار نمي رود بلكه حجم زياد كار است كه در ايجاد استرس رواني نقش دارد.
تنهايي ناشي از طبيعت كار با وسايل و ابزار الكترونيك از جمله رايانه كه دنياي خصوصي يا مجازي را به ارمغان ميآورد، افراد جامعه را هر چه بيشتر به كام خود كشيده و اثرات زيان بار و عميقي را برجاي خواهد نهاد كه ابعاد آن به روشني قابل تبيين نيست.
براي نمونه به روابط والدين و فرزندان كه جزء اولين قربانيان زندگي الكترونيك هستند مي توان اشاره كرد.

تنفس گازهاي رايانه
بدنه رايانهها و نمايشگرها بر اثر گرم شدن، بوي مخصوصي مانند گاز ديوكسين از خود متصاعد مي كنند كه به وسيله بدنه رايانه و صفحه نمايشگر توليد مي شود.
همچنين گاز اوزن به هنگام كار چاپگر ليزري توليد مي شود كه به بافت مخاطي بيني، چشم و گلو آسيب ميرساند بنابراين رعايت استانداردهاي مربوط در اين خصوص از سوي واردكنندگان يا توليدكنندگان رايانه ضروري است.
كودكان و رايانه
كودكاني كه زمان زيادي مقابل رايانه مي نشينند علاوه بر آسيب كمر، دچار بلوغ زودرس مي شوند.
به گفته متخصصان فيزيوتراپي، كودكان پنج سال هاي كه ساعتهاي طولاني را پشت رايانه مي نشينند از درد كمر رنج ميبرند.
به گفته آنها، استفاده بيش از حد از رايانه در كودكان شش ساله نيز مي تواند منجر به بيماري در آنها شود.
چند توصيه
كارشناسان توصيه مي كنند، اگر با رايانه در محيط كار يا خانه زياد كار مي كنيد بهتر است به اين توصيه ها براي كاهش مضرات استفاده از رايانه توجه كنيد:
1-در طول روز برنامه پياده روي، دو يا ورزشهاي ديگر را داشته باشيد.
2-در اوقات فراغت خود در طول روز، ورزشهاي مخصوص كمر، پشت و گردن را انجام دهيد تا اين عضلات استحكام خود را حفظ كنند.
همان طور كه پشت ميز كار خود نشسته ايد مي توانيد عضلات شكم و سرين را چند بار و هر بار به مدت 10دقيقه سفت و بعد رها كنيد.
بهتر است بيش از 50دقيقه به طور ممتد پشت ميز خود ننشينيد بلكه بعد از 50دقيقه نشستن چند دقيقه بلند شويد، كمي راه برويد، كمر خود را به طرفين خم و راست كنيد و دستهايتان را از ناحيه كتف بچرخانيد.
3-استفاده از صندلي ارگونوميك با قابليت تنظيم را فراموش نكنيد.
ارتفاع صندلي تان بايد به گونهاي باشد كه كف پايتان روي زمين قرار گرفته و زانوهايتان زاويه 90درجه داشته و ران هايتان موازي زمين باشد.
صندلي بايد در قسمت گودي كمر، محدب و در قسمت پشت داراي كمي قوس مقعر و بهتر است دسته دار باشد.
فراموش نكنيد هنگام كار با رايانه به پشتي صندلي تكيه كنيد تا از كمر و ستون فقرات شما حمايت كند.
فقط هنگامي كه با موس كار نمي كنيد و تايپ انجام نمي دهيد، ساعد شما بايد بر روي دسته صندلي قرار گيرد.
4-مانيتور مناسب بكار بريد و بهتر است مانيتور در مركز ميز و درست در مقابل چشم شما قرار گيرد.
هر چه صفحه مانيتور بزرگتر باشد تصوير راحت تر ديده مي شود و تطابق و تقارب چشمها كمتر شده و بنابراين ديرتر خسته مي شود.
فاصله مناسب مانيتور تا چشمان شما 50تا 60سانتي متر يا معادل يك دست كشيده شماست.
بخش بالايي مانيتور بايد هم سطح چشمان شما باشد كه براي اين كار مي توانيد صندلي خود را بلندتر كنيد و يا مانيتورتان را پايين تر بياوريد.اگر از عينك استفاده مي كنيد، مانيتور را كمي به سمت بالا بچرخانيد، طوري كه بخش پاييني آن به چشم شما نزديك تر باشد.
5-بايد صفحه كليد رايانه هم سطح آرنج شما يا هم ارتفاع با دسته صندلي قرار گيرد به طوري كه تقريبا صفحه كليد هم سطح رانهاي شما پشت ميز كامپيوتر باشد.
در هنگام تايپ كردن از هر دو دست كمك بگيريد و با نيروي متوسط و ملايمي روي صفحه كليد فشار وارد كنيد.
هنگام تايپ كردن نبايد مچ دستتان بر روي جايي قرار گيرد يا خم شود و به سمت بالا يا پايين زاويه دار قرار نداشته باشد، گاهي به مچ هايتان استراحت و به آنها ورزش دهيد.
6-پزشكان توصيه مي كنند، افرادي كه دچار ديابت هستند به هنگام كار با رايانه بيشتر كنترل شوند و افراد چاقي كه كاربر رايانه هستند، در صدد لاغر كردن خود برآيند.