انیمیشن هنر عصر جدید

[Borna66_TAHA]

فیلم‌های انیمیشن، حرکت جسمانی و اندامی را به گونه‌ای تصویری بازسازی می‌کنند و برخلاف فیلم زنده، از انعطاف بیشتری برای کاربرد خلاقه حرکت برخوردار است. یعنی،‌ انیمیشن با کند و تند کردن حرکات یا کاربرد طنزآمیز یا بیانگرایانه آن، می‌تواند توانایی‌های جسمانی را جلوه‌ای اغراق‌آمیز ببخشد، هنر انیمیشن نیز از همین جا آغاز می‌شود. همه ما با فیلم کارتون به عنوان تفریحی همگانی، بویژه برای کودکان، آشناییم.

تلویزیون، عرصه‌ای جهانی را برای این نوع از فیلم کارتون فراهم آورده است و چنین می‌نماید که تقاضا برای آن هیچ گاه فروکش نخواهد کرد، اما نمونه‌های متعددی نیز از امکانات بالقوه انیمیشن برای انتقال اندیشه‌های بصری طنزآلود و روایت‌های جدی و پیچیده به تماشاگران بزرگسال یافت می‌شود. برخی از فیلم‌های انیمیشن نه فقط از جاذبه آنی برخوردارند، بلکه فراموش‌نشدنی و حاوی تعابیر جالب اجتماعی‌اند.

نمونه شناخته‌شده‌تر، فیلم‌های انیمیشن آموزشی برای کودکان و بزرگسالان است. در این مقوله، رسانه انیمیشن به نوعی زبان جدید بدل می‌شود؛ و تصاویری که در آن به کار می‌رود بسی گسترده‌تر از تصاویر دنیای موش‌ها و خرگوش‌هاست. متاسفانه، هنوز برخی این قسم را حد نهایی فیلم انیمیشن می‌دانند، رنگ‌ها و شکل‌ها و نمادهای متحرک نیز جوهره یک اندیشه یا حس را ارائه می‌دهدو آن را با وضوح و قدرت طنز بیان می‌کند. با کاربرد انیمیشن، زمان لازم برای بیان اندیشه‌ها،‌به یک چندم زمان شیوه‌های آموزشی مرسوم می‌رسد. این شکل از آموزش بصری را می‌توان برای استفاده عام در جامعه امروز کاملا رواج داد. البته امروزه چشم‌انداز انیمیشن، گستره قابل ملاحظه‌ای یافته است.

● انیمیشن متولد می‌شود ...

طی دو دهه قرن بیستم، انیمیشن از قلمرو مرموز جادو و شگفتی بیرون آمد و به نوعی تفریح و سرگرمی بدل شد که تماشاگران آن را با طبیب خاطر پذیرا شدند. در این مدت، انیماتورها شیوه بهره‌برداری از امکانات بالقوه این رسانه را سریعا آموختند، شخصیت‌های کارتونی به یاد ماندنی خلق کردند و به نوعی انعطاف در حرکت و زمانبندی دست یافتند که به تمامی قوانین طبیعی و امکانات فیزیکی بی‌اعتنا بود.

نخستین کسی که در خلق شخصیت‌های کارتونی موفقیت یافت «وینزور مک‌کی» آمریکایی بود. وی، ابتدا شخصیت جذاب پسربچه‌ای به نام «نیمو کوچولو»، و بعدها «گرتی دایناسور» را ارائه داد. نیمو کوچولو در عالم خواب ابتدا در سال ۱۹۰۷ به صورت داستان مصور در روزنامه نیویورک هرالد چاپ شد. وینزورمک‌کی به سال ۱۹۱۱ تصمیم گرفت نقاشی‌های نیموکوچولو و دوستانش را به صورت انیمیشن درآورد، که موفقیت زیادی هم کسب کرد. در همین دوران، پیشرفت‌هایی مجزا در انیمیشن آمریکا و اروپا پدید آمد. در آمریکا درپی موفقیت‌های جیمز استوارت بلکتون و وینزور مک‌کی، در هر گوشه و کنار استودیوهای انیمیشن و نیز دست‌اندرکاران این حرفه و شخصیت‌های کارتونی آنها سربرآورد. پس از گذشت صد سال، امروزه صنعت انیمیشن در سراسر جهان گسترش یافته است و خیل عظیمی از علاقه‌مندان از کودکان گرفته تا بزرگسالان را به سوی خود متمایل کرده است. شرکت‌های بزرگ با تولید آثار پرهزینه سینمایی و تلویزیونی از سینمای زنده پیشی گرفته‌اند و همواره به تسخیر گیشه‌ها و موفقیت‌های روزافزون در این عرصه می‌اندیشند. حضور پررنگ سینمایی‌ انیمیشن و جلوه‌های ویژه در آثار زنده سینمایی نیز بر اهمیت آن افزوده است.


● انیمیشن در ایران

سازمان سینمایی کشور‌ ‌تا ‌حدود سال‌های ۱۳۱۰ فاقد امکانات تولید فیلم انیمیشن بود. علاقه و کنجکاوی اسفندیار احمدیه نقاشی کارگاه سفال وزارت فرهنگ و هنر، اولین حرکت را به وجود آورد. احمدیه، اولین نقاشی کارتون را به صورت اسلاید ساخت و سپس آن را به صورت نقاشی متحرک درآورد. این فیلم ملانصرالدین نام داشت و در سال ۱۳۳۶ با فیلمبرداری پطروس پالیان با دوربین دستی ۱۶م.م ساخته شد و ۱۳ ثانیه بود.

در سال ۱۳۳۷، شش نفر از شاگردان ممتاز کارآموز رشته سینما در وزارت فرهنگ و هنر، برای تکمیل تحصیلات به آمریکا رفتند. پرویز اصانلو در رشته انیمیشن تحصیل کرد و مدتی زیر نظر لستر نورس کارآموزی کرد. او مدتی هم در استودیوی دیزنی و U.P.A به کار پرداخت. او در آمریکا، قبل از مراجعت به ایران، دستگاه اکسبری()QXBERRY رابهسفارشوزارتفرهنگوهنرخر یداریکردوبه ایران آورد.

در سال ۱۳۳۹، با دعوت از جعفر تجارتچی، کاریکاتوریست قدیمی و همکاری پرویز اصانلو و اسفندیار احمدیه واحد نقاشی متحرک وزارت فرهنگ و هنر آغاز به کار کرد. فیلم قمر مصنوعی حاصل همین دوره است که به کارگردانی اصانلو ساخته شد. طراحی و نقاشی آن را اسفندیار احمدیه بر عهده داشت. از آنجا که امکانات لابراتواری وجود نداشت این فیلم برای ظهور و چاپ به انگلستان فرستاده شد. مدت نمایش آن ۵ دقیقه بود.

در سال ۱۳۴۳، نصرت کریمی که تحصیلات سینمایی‌اش را در کشور چک و اسلواکی به پایان رسانده بود به ایران بازگشت. وی تا سال ۱۳۴۷، هفت فیلم عروسکی و نقاشی متحرک برای وزارت فرهنگ و هنر ساخت که از میان آنها، فیلم زندگی شایان ذکر است، طرح‌های این فیلم به سبک نقاشی مینیاتور است. زندگی با تلاش «سرکیس زاکاریانس»، «نصرت شیرازی»، «فریدون فرشباف»، «تیموری» و «اسفندیار احمدیه» و با صرف ۳ سال وقت ساخته شد. در سال ۱۳۴۷، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شکل گرفت. فعالیت اصلی کانون تهیه کتاب برای کودکان بود. مرکز سینمایی کانون حاصل رابطه این مرکز با نویسندگان و بویژه نقاشان کتاب‌های کودکان بود. از نخستین تصویرگران کتاب کودک که به ساختن فیلم انیمیشن دست زدند، می‌توان آراپیک باغداساریان و فرشید مثقالی را نام برد. در سال‌های بعد گرافیست‌ها و نقاشان و کاریکاتوریست‌های کانون نیز به تولید فیلم انیمیشن پرداختند؛ مرتضی ممیز، علی‌اکبر صادقی، پرویز نادری، نورالدین زرین‌کلک، احمد عربانی و...

تلاش این هنرمندان در مدتی کوتاه، تولیداتی خوب و جوایز متعدد بین‌المللی را به همراه آورد.

● انیمیشن پس از انقلاب

پس از پیروزی انقلاب اسلامی،از آنجائی‌که تولید انیمیشن فعالیتی غیرضروری شمرده می‌شد و همچنین اوضاع سیاسی، کمیت و کیفیت این فیلم‌ها، افت چشمگیری داشت.

انیمیشن ایران با بازگشایی مجدد دانشگاه‌ها و شکل‌گیری آسیفا، مجددا حرکت خود را قدم به قدم آغاز کرد. مراکزی چون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سیمای جمهوری اسلامی ایران (مراکز استان‌ها) مرکز صبا، انجمن سینمای جوانان ایران (به شکل نیمه‌حرفه‌ای)، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی (به صورت حرفه‌ای)، حوزه هنری سازمان تبیلغات اسلامی و بخش خصوصی اقدام به جذب نیرو و تولید و ساخت فیلم‌های انیمیشن کردند. حدود پانزده سال پیش علاوه بر مراکز ذکر شده «استودیو حور» تنها مرکز تخصصی تولید انیمیشن بود؛ اما در حال حاضر بیش از صد استودیوی کوچک و بزرگ در سطح کشور به این فعالیت مشغول‌اند. انیمیشن ایران همزمان با تولیدات و توجه صاحبان کالا و مدیران بخش دولتی و سرمایه‌گذاران خصوصی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت و توسعه بیشتری یافت.

طی برآوردهای انجام شده هم‌اکنون بیش از دو هزار نفر در این حرفه مشغول‌اند و همزمان تعداد علاقه‌مندان و هنرجویان آن رو به فزونی است. پیش‌بینی می‌شود که ظرفیت اشتغال دراین حرفه به بیش از۲۰‌هزار‌نفر قابل افزایش است و این واقعیت با میزان نیاز تلویزیون و بنگاه‌های تبلیغاتی داخلی بدون درنظر گرفتن بازارهای جهانی و آثار سینمایی است. ورود کامپیوتر در دهه اخیر به عرصه تولیدات انیمیشن در کشور ما، انقلاب جدیدی در این زمینه به وجود آورد و هنر پرخرج و سخت انیمیشن را به حرفه‌ای خودگیر و همه‌گیر تبدیل کرد، تا جایی که کاربران علاقه‌مند در خانه خود و با امکاناتی در حد یک دوربین ساده و کامپیوتر شخصی امکان فعالیت در این زمینه را یافته‌اند.

گسترش ارتباطات اینترنتی وIT موجب شده است که نرم‌افزارهای قدرتمند تولید انیمیشن به کشور ما راه یابد و علاوه بر تکنیک سه بعدی که عموما توسط همین نرم‌افزارها صورت می‌گیرد، سرعت و دقت بیشتری در تولیداد دوبعدی و سنتی ما به وجود آورد.

●با‌ انیمیشن، زمان لازم برای بیان اندیشه‌ها

نزدیکتر‌‌به زمان مرسوم می‌رسد. این شکل از آموزش بصری را می‌توان برای استفاده عام‌رواج داد‌.

گذر انیمیشن ایران از مرحله سنتی به انیمیشن صنعتی آخرین تحولی است که طی چند سال در حال وقوع است. ضعف مدیریت،‌برنامه‌ریزی، کار گروهی و... از جمله آسیب‌هایی هستند که در حال حاضر با آنها مواجه‌ایم. راهی که کشورهای موفق در انیمیشن چند دهه پیش پشت سر گذاشته‌اند هم‌اکنون پیش روی ماست و بی‌تردید چالش‌های فراوانی از جمله آموزش و پژوهش صحیح و کاربردی، توجه حرفه‌ای به پیش تولید و توزیع مناسب محصولات تولیدشده و مدیریت برنامه‌ریزی دولتی و خصوصی بلندمدت لازمه عبور از این مرحله است. بی‌تردید با افت نسبی سینما در ایران و پیشروی جهان به سوی آثار انیمیشن، ناگزیر به همراهی و همگامی با هنر روز جهان خواهیم بود. آثار سینمایی ساخته شده در عرصه انیمیشن در ۵ سال اخیر از جمله خورشید مصر، جمشید و خورشید «یغمائیان» آثار شاهنامه «حسین مرادی‌زاده» هفت رنگ مازیار «محمدی‌نژاد» و... از جمله این دستاوردهاست که انیمیشن ایران را با همه کم و کاستی‌های موجود وارد مرحله جدیدی کرده است،‌ تولید آثار در دست ساخت نیز مانند انیمیشن سینمایی تهران ۱۵۰۰، «بهرام عظیمی»، قلب سیمرغ «وحید نصیریان» و رستم و سهراب «کورش دالوند» می‌تواند نویدی بر موفقیت انیمیشن ایران باشد. به نظر می‌رسد با نگرش نوین مسوولان فرهنگی و تلاش هنرمندان این عرصه شاهد افق‌های تازه‌ و موفقیت‌های روزافزون در این عرصه باشیم.


نویسنده: امیر مسعود علمداری
منبع: جام‌جم
انتشار : [براي مشاهده لينک لطفا ثبت نام کنيد . ]